Kasım 19, 2026

Anonim Şirketlerde Kuruluştan Sonra Devralma Ve Kiralama: Uygulama Alanı Ve Geçerlilik Şartları

GİRİŞ

Anonim şirketlerin kuruluş aşamasında ayni sermaye olarak konulan malvarlığı değerleri, mahkemece atanan bilirkişiler tarafından değerlendirilmekte ve bu yolla şirket sermayesinin gerçek değerlerle karşılanması güvence altına alınmaktadır. Ancak şirketin nakdi sermaye ile kurulmasının ardından kuruculara veya üçüncü kişilere ait malvarlığı değerlerinin gerçek değerlerinin üzerinde bir bedelle şirkete devredilmesi yoluyla bu koruma mekanizması devre dışı bırakılabilmektedir.

Bu riskin önlenmesi amacıyla 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK“) “Kanuna Karşı Hile” başlıklı 356. maddesinde, öğretide ve uygulamada “kuruluştan sonra devralma” olarak anılan düzenlemeye yer verilmektedir. Maddenin birinci fıkrası uyarınca şirketin ticaret siciline tescilinden itibaren iki yıl içinde bir işletmenin veya aynın, şirket sermayesinin onda birini aşan bir bedel karşılığında devralınmasına veya kiralanmasına ilişkin sözleşmeler, genel kurulca onaylanıp ticaret siciline tescil edilmedikçe geçerli olmamaktadır. Aynı fıkra uyarınca söz konusu sözleşmelerin onaylanmasından ve tescilinden önce bunların ifası amacıyla yapılan ödemeler dahil her türlü tasarruf da geçersiz sayılmaktadır.

KURULUŞTAN SONRA DEVRALMA HÜKMÜ HANGİ İŞLEMLERE UYGULANIR?

TTK’nın 356. maddesinin birinci fıkrası, kuruluştan sonra yapılan devralma ve kiralama işlemlerini süre, konu ve bedel bakımından belirli bir kapsamda düzenlemekte olup hükmün uygulama alanının belirlenmesinde aşağıdaki hususlar dikkate alınmaktadır:

  • Kuruluştan sonra devralmaya veya kiralamaya ilişkin sözleşmenin şirketin ticaret siciline tescilinden itibaren iki yıl içinde yapılmış olması gerekmektedir. Bu noktada belirleyici olan sözleşmenin kurulduğu tarih olup ifanın, genel kurul onayının veya tescilin iki yıllık sürenin dışında kalması sonucu değiştirmez. TTK’nın bu hükmü emredici nitelikte olup bu sürenin esas sözleşme ile değiştirilemeyeceği kabul edilmektedir.
  • Kuruluştan sonra devralmaya veya kiralamaya ilişkin sözleşmenin konusunun bir işletme veya ayın olması gerekmektedir. “Ayın” kavramı öğretide geniş yorumlanmakta ve TTK’nın 127. ve 342. maddeleri uyarınca ayni sermaye olarak konulabilecek taşınır ve taşınmaz mallar, fikri mülkiyet hakları ve başka şirketlere ait paylar gibi malvarlığı değerlerinin de kapsamda olduğu kabul edilmektedir.
  • Devralma veya kiralama bedelinin şirket sermayesinin onda birini aşması gerekmektedir. Ancak önemle belirtmek gerekir ki onda birlik sınırın altında kalmak amacıyla tek bir işlemin birden fazla hukuki işleme bölünmesi halinde, ekonomik bütünlük oluşturan sözleşmelerin tek bir hukuki işlem olarak değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir.

Onda birlik sınırın hesabında sözleşme tarihindeki sermaye, kayıtlı sermaye sistemindeki anonim şirketlerde ise çıkarılmış sermaye esas alınmaktadır. Sözleşmeden önce sermaye artırımı veya azaltımı yapılmışsa değişiklik sonrasındaki sermaye dikkate alınır. Kira sözleşmelerinde ise öğretide peşin ödenen bedelin tamamının veya belirli süreli kiralarda sözleşme süresince ödenecek toplam bedelin esas alınması gerektiği belirtilmektedir. Belirsiz süreli kiralarda ilk fesih bildirim süresine göre hesaplama yapılması görüşü ise hükmün dolanılmasına yol açabileceği gerekçesiyle eleştirilmektedir.

Hüküm, sözleşmenin karşı tarafı bakımından bir sınırlama öngörmemekte; kurucular, pay sahipleri ve üçüncü kişilerle yapılan sözleşmeleri kapsamaktadır. Karşı tarafın pay sahibi olması halinde ise ilgili pay sahibi, sözleşmenin onaylanmasına ilişkin oylamada TTK’nın 436. maddesinin birinci fıkrası uyarınca oy kullanamamaktadır.

Bununla birlikte TTK’nın 356. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca şirketin işletme konusunu oluşturan veya cebri icra yoluyla iktisap edilen ayın ve işletmeler hakkında hüküm uygulanmaz. Öğretide işletme konusu istisnası şirketin olağan faaliyeti kapsamında sürekli olarak edindiği hammadde gibi dönen varlıklarla sınırlı olarak yorumlanmakta; fabrika, makine veya işyeri gibi duran varlıkların ise hükmün kapsamında kaldığı kabul edilmektedir.

HÜKME AYKIRILIĞIN SONUÇLARI NELERDİR?

TTK’nın 356. maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren kuruluştan sonra devralma veya kiralamaya ilişkin bir sözleşmenin geçerli olabilmesi için genel kurul onayı ve ticaret siciline tescil birlikte aranmaktadır. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca söz konusu işlemin genel kurul onayına sunulmasından önce, yönetim kurulunun istemi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yer Asliye Ticaret Mahkemesince atanacak bilirkişinin devralınacak veya kiralanacak işletme ve ayınlara değer biçmesi öngörülmektedir. Maddenin üçüncü fıkrasında yapılan atıf kapsamında TTK’nın 421. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları uygulanmakta; onay kararının şirket sermayesinin en az %75’ini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyuyla alınması gerekmektedir. İlk toplantıda bu nisaba ulaşılamaması halinde izleyen toplantılarda da aynı nisap aranmaktadır.

Bu kapsamda değerleme, genel kurul onayı ve sicile tescil işlemlerine ilişkin şartlar tamamlanmadıkça sözleşme geçerlilik kazanmaz. TTK ayrıca sözleşmenin ifası amacıyla yapılan tasarrufları da açıkça geçersiz saymıştır. Dolayısıyla onay ve tescilden önce yapılan ödemeler geçersiz olduğu gibi, sözleşme konusu taşınırın teslimi mülkiyeti geçirmez; taşınmazın tapuda şirket adına tescili ise yolsuz tescil niteliği taşır.

Geçersizliğin niteliği bakımından öğretide ağırlıklı olarak, genel kurul onayı ve ticaret siciline tescil işlemleri tamamlanıncaya kadar sözleşmenin askıda hükümsüz olduğu kabul edilmektedir. Bu görüş uyarınca sözleşme, askı döneminde şirket bakımından bağlayıcı olmamakla birlikte karşı taraf sözleşmeyle bağlı kalmaktadır. Ancak makul bir süre içinde genel kurul onayının verilmemesi halinde karşı tarafın sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmesi mümkündür. Gerekli işlemlerin tamamlanmasıyla sözleşme geçerlilik kazanmaktadır. Buna karşılık genel kurulun sözleşmeyi gerekli çoğunlukla onaylamaması halinde askıda hükümsüzlük hali sona ermekte ve sözleşme kesin hükümsüz hale gelmektedir. Bu durum, onay ve tescil işlemlerinin henüz tamamlanmamış olmasından ayrı değerlendirilmelidir.

Önemle belirtmek gerekir ki iki yıllık sürenin dolması, TTK’nın 356. maddesine aykırı olarak yapılan bir sözleşmeyi kendiliğinden geçerli hale getirmemektedir. Aynı şekilde yönetim kurulunun temsil yetkisine dayanarak sözleşmeye geçerlilik kazandırması da mümkün değildir. Öte yandan, hükme aykırılığın sonuçları sözleşmenin geçersizliğiyle sınırlı olmayıp yönetim kurulu üyelerinin kanundan doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederek zarara yol açmaları halinde TTK’nın 553. maddesi kapsamında sorumlulukları gündeme gelebilmektedir.

İŞLEMİN GEÇERLİLİK ŞARTLARI NELERDİR?

TTK’nın 356. maddesi kapsamındaki devralma veya kiralama sözleşmelerinin geçerlilik kazanabilmesi için kanunda öngörülen değerleme, genel kurul onayı ve ticaret siciline tescil işlemlerinin tamamlanması gerekmektedir. Bu kapsamda sırasıyla:

  • Yönetim kurulunun talebi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yer Asliye Ticaret Mahkemesince atanan bilirkişi tarafından devralınan veya kiralanan işletme ya da ayına değer biçilmesi,
  • Bilirkişi raporunun genel kurula sunulması ve sermayenin en az %75’ini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyuyla işlemin onaylanması,
  • Sözleşmenin genel kurulun onay kararıyla birlikte ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmesi (TTK m. 356/4)

gerekmektedir. İlan yükümlülüğü bulunmakla birlikte ilan, sözleşmenin geçerlilik şartı niteliğinde değildir. Genel kurul onayının sözleşmenin yapılmasından önce alınması zorunlu olmayıp sonradan da onay verilmesi mümkündür. Bu nedenle TTK’da öngörülen işlemlerin sonradan eksiksiz olarak tamamlanmasıyla sözleşme geçerlilik kazanabilmektedir.

SONUÇ

TTK’nın 356. maddesinin birinci fıkrası, anonim şirketlerin kuruluşunda ayni sermayeye ilişkin değerleme kurallarının kuruluştan sonra yapılan devralma ve kiralama işlemleri yoluyla dolanılmasını önlemeye yönelik bir koruma mekanizması öngörmektedir. Bu kapsamda şirketin ticaret siciline tescilinden itibaren iki yıl içinde şirket sermayesinin onda birini aşan bir bedelle yapılan devralma ve kiralama sözleşmelerinin geçerliliği, bilirkişi değerlemesi, nitelikli çoğunlukla alınan genel kurul onay kararı ve ticaret siciline tescil şartlarına bağlanmaktadır. Söz konusu şartlar tamamlanmadıkça sözleşmeler ile bunların ifası amacıyla gerçekleştirilen tasarruflar da geçersiz sayılmaktadır.

Bununla birlikte öğretide, kanunda öngörülen işlemlerin sonradan tamamlanmasıyla başlangıçtaki eksikliğin giderilebileceği kabul edilmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

  • Kuruluştan sonra devralma nedir? Bir anonim şirketin ticaret siciline tescilinden itibaren iki yıl içinde sermayesinin onda birini aşan bir bedel karşılığında bir işletmenin veya aynın devralınması ya da kiralanmasıdır. Bu sözleşmeler genel kurulca onaylanıp ticaret siciline tescil edilmedikçe geçerli olmaz.
  • İki yıllık süre nasıl hesaplanır? Süre, şirketin ticaret siciline tescil tarihinden itibaren başlar. Belirleyici olan sözleşmenin kurulduğu tarih olup ifanın, genel kurul onayının veya tescilin bu süreden sonra gerçekleşmesi sonucu değiştirmez.
  • Genel kurul onayı için hangi nisap oranı aranır? Sermayenin en az %75’ini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyu gerekir ve bu nisap izleyen toplantılarda da aranır. Onay kararından önce mahkemece atanan bilirkişiye değer tespiti yaptırılması zorunludur.
  • İki yıllık sürenin dolması sözleşmeyi geçerli hale getirir mi? TTK’nın 356. maddesine aykırı olarak yapılan bir sözleşme iki yıllık sürenin dolmasıyla kendiliğinden geçerli hale gelmez.
  • Onay alınmadan yapılan sözleşme sonradan geçerli hale getirilebilir mi? Genel kurul onayı sözleşmeden sonra da verilebilir. Bilirkişi değerlemesinin yaptırılması, genel kurul onayının alınması ve sözleşmenin onay kararıyla birlikte tescil ve ilan edilmesiyle sözleşme geçerlilik kazanır.

Yazarlar

Demet Akçaalan

Demet Özkahraman

Kıdemli Avukat

Selen Mangır

Selen Mangır

Yasal Stajyer