GİRİŞ
Gemi acenteleri, deniz taşımacılığı faaliyetlerinde donatan, işleten, kaptan veya kiracı adına liman işlemlerinin yürütülmesi, gerekli bildirimlerin yapılması ve ilgili kamu kurumları nezdindeki süreçlerin takip edilmesi bakımından önemli bir temsil ve koordinasyon fonksiyonu üstlenmektedir. 14.05.2026 tarihli ve 33253 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gemi Acenteleri Yönetmeliği (“Yönetmelik”) ile gemi acentelerinin sınıflandırılması, yetki belgesi süreçleri, personel şartları, denetim esasları ve idari yaptırımlar yeniden düzenlenmiştir. Yönetmelik’in bazı hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girmiş olup, diğer hükümler 14.08.2026 tarihi itibarıyla yürürlüğe girecektir. Bu kapsamda Yönetmelik, gemi acenteliği faaliyetlerinin daha sistematik, denetlenebilir ve elektronik başvuru süreçleriyle uyumlu şekilde yürütülmesini amaçlamaktadır.
GEMİ ACENTELERİ YÖNETMELİĞİ’NİN AMACI VE KAPSAMI NEDİR?
Yönetmelik’in amacı, gemi acenteleri ile acente personelinin ulusal mevzuata ve uluslararası denizcilik kurallarına uygun şekilde faaliyet göstermesini sağlamak ve bu kişilere ilişkin yeterlik şartlarını, hizmet esaslarını, izin belgelerinin düzenlenmesini, sicil kayıtlarının tutulmasını, denetim süreçlerini ve acente personeline verilecek eğitimlere ilişkin usul ve esasları belirlemektir. Bu kapsamda Yönetmelik, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) uyarınca kurulmuş gemi acentesi olarak faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişiler ile acente sorumlusu ve gemi acente personelini kapsamaktadır. Dolayısıyla düzenleme yalnızca acente şirketlerini değil, aynı zamanda acente personelini, acente sorumlusunu, şubeleri ve gemi acenteliği faaliyetinin yürütülmesinde rol alan organizasyonel yapıyı da doğrudan ilgilendirmektedir.
Yönetmelik ile gemi acenteliği faaliyeti, temsil edilen gemi veya yatların donatanları veya işletenleri adına kıyı tesisine yanaşma ve ayrılma hazırlıklarının yapılması, gemiadamı değişimi, yolcu, yük, bakım, onarım, sörvey, ikmal, yükleme, boşaltma, kılavuz ve römorkör alma gibi liman idari sahasındaki hizmet ve işlemlerin yürütülmesi olarak tanımlanmıştır. Bu yönüyle Yönetmelik, gemi acentelerinin yalnızca ticari temsil fonksiyonunu değil aynı zamanda liman, kamu otoritesi, kıyı tesisi ve gemi ilgilileri arasındaki operasyonel bağlantı rolünü de esas almaktadır.
Ayrıca, yönetmelik uyarınca acenteler aynı bölgede veya farklı bölgelerde şube açabilecek olmakla birlikte, her bir şube için ayrıca şube yetki belgesi alınması gerekmektedir. Şube yetki belgeleri yalnızca verildikleri bölge sınırları içinde geçerli olacak ve acente şubeleri merkez acentenin üst sınıfında faaliyet gösteremeyecektir.
GEMİ ACENTELERİ HANGİ SINIFLARA AYRILMIŞTIR?
Yönetmelik ile gemi acenteleri, hizmet verecekleri gemilerin cinsi ve faaliyet gösterecekleri bölge esas alınarak A, B ve C sınıfı olmak üzere 3 ayrı sınıfa ayrılmıştır. Bu sınıflandırma, acentelerin hangi gemi veya yatlara, hangi coğrafi yetki alanı içerisinde hizmet verebileceğinin belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır. Bu kapsamda A sınıfı acenteler, Türk Boğazları dahil olmak üzere yetkilendirildikleri bölgede tüm gemilere ve yatlara hizmet verebilecek en geniş yetkili acente sınıfı olarak düzenlenmiştir. B sınıfı acenteler, Türk Boğazları dışında yetkilendirildikleri bölgede tüm gemilere ve Türk Boğazları dahil tüm yatlara hizmet verebilecektir. C sınıfı acenteler ise Türk Boğazları dahil olmak üzere yetkilendirildikleri bölgede tüm yatlara acentelik hizmeti verebilecektir.
Yönetmelik’te Marmara Denizi ile İstanbul ve Çanakkale Boğazlarından uğraksız geçiş yapan gemiler bakımından ayrıca özel bir düzenleme öngörülmüştür. Buna göre, Türk Boğazları’ndan uğraksız geçiş yapan gemilere bölge sınırlaması olmaksızın yalnızca A sınıfı acenteler hizmet verebilecek, yatlar bakımından ise bölge sınırlaması olmaksızın A, B ve C sınıfı acenteler hizmet sunabilecektir. Bu düzenleme özellikle Türk Boğazları geçişleri bakımından acente sınıfları arasındaki yetki ayrımını belirginleştirmektedir.
GEMİ ACENTELİĞİ YETKİ BELGESİ NASIL ALINIR?
Yönetmelik uyarınca gemi acentelerinin, faaliyet gösterecekleri acente sınıfına uygun yetki belgesi almaları zorunludur. Yetki belgesi bulunmayan gerçek veya tüzel kişilerin donatan, kaptan, işletmeci veya kiracı adına acentelik hizmeti vermesi mümkün değildir. Bu nedenle yetki belgesi, gemi acenteliği faaliyetinin yürütülebilmesi için kurucu nitelikte bir idari izin belgesi olarak düzenlenmiştir. Yetki belgesi başvuruları, ticari işletme veya şirket yetkilileri tarafından Gemi Acenteliği Bilgi Sistemi (“GABS”) üzerinden Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü’ne (“İdare”) yapılacaktır. Başvuruların Yönetmelik’te öngörülen belgelerle birlikte sunulması gerekmekte olup eksik veya hatalı belge yüklenmesi halinde başvuru, eksikliklerin tamamlanması amacıyla GABS üzerinden iade edilecektir.
Yetki belgeleri, belirlenen bölge sınırları içerisinde geçerli olmak üzere 5 yıl süreyle düzenlenecektir. Sürenin sonunda acentelerin yeniden başvuruda bulunması halinde, Yönetmelik hükümlerine uygunlukları kontrol edilerek yetki belgeleri yenilenebilecektir. Yetki belgeleri yalnızca adına düzenlenen gerçek veya tüzel kişiler tarafından kullanılabilecek başkasına devredilemeyecek veya kullandırılamayacaktır.
Ayrıca acentelerin sınıf değişikliği taleplerinde, faaliyet göstermek istedikleri yeni sınıfa ilişkin başvuru şartlarının sağlanması gerekecektir. Bu düzenleme, acentelerin mevcut yetki belgelerine dayanarak daha geniş kapsamlı bir faaliyet alanına kendiliğinden geçiş yapmasını engellemekte ve her sınıf bakımından öngörülen yeterliliklerin ayrıca sağlanmasını zorunlu kılmaktadır.
GEMİ ACENTELERİ İÇİN PERSONEL VE ACENTE SORUMLUSU ŞARTLARI NELERDİR?
Yönetmelik ile gemi acentelerinin faaliyet gösterecekleri sınıfa uygun personel yapısına sahip olması zorunlu tutulmuştur. Bu kapsamda merkez acentede bir acente sorumlusu bulunması gerekmekle birlikte A ve B sınıfı acentelerde denizcilik ile ilgili lisans veya ön lisans programlarından mezun en az 2 acente personeli, C sınıfı acentelerde ise denizcilik ile ilgili en az ortaöğretim programlarından mezun 1 acente personeli istihdam edilmesi öngörülmektedir. Acente şubeleri bakımından ise en az 1 acente personeli bulunması zorunludur.
Acente sorumlusu, acente adına yetkili ve sorumlu kişi olarak tanımlanmış olup Yönetmelik’te öngörülen vatandaşlık ve adli sicil şartlarını taşımalıdır. A ve B sınıfı acentelerde acente sorumlusunun denizcilik ile ilgili lisans veya ön lisans mezunu olup en az 1 yıl mesleki deneyime sahip olması, sicile kayıtlı acente personeli olarak en az 5 yıl çalışmış olması veya ilgili acentede belirli ortaklık ya da sahiplik ilişkisine sahip olması aranmaktadır. C sınıfı acenteler bakımından ise acente sorumlusunun denizcilik ile ilgili en az ortaöğretim mezunu olup en az 1 yıl mesleki deneyime sahip olması, sicile kayıtlı acente personeli olarak en az 5 yıl çalışmış olması veya ilgili acentede belirli ortaklık ya da sahiplik ilişkisine sahip olması şartlarından birini sağlaması düzenlenmiştir. Acente sorumlusunun birden fazla acentede sorumlu olarak görev alamayacağı veya başka bir acentede acente personeli olarak çalışamayacağı düzenlenmiştir. Ayrıca acente sorumlusunun, ticari işletme veya şirket yetkilisi tarafından GABS üzerinden oluşturulacak talep ile atanacağı veya değiştirileceği düzenlenmiştir.
GEMİ ACENTELERİ İÇİN MALİ YETERLİLİK VE BELGE ÜCRETLERİ NELERDİR?
Yönetmelik ile gemi acenteleri bakımından mali yeterlilik şartı açık şekilde düzenlenmiş olup acentelerin, yetki belgesi başvurularında ve denetim süreçlerinde mali yeterliliklerini ve ödenmiş sermayelerini gösteren belgeleri İdare’ye sunmaları gerekmektedir. Bu kapsamda gemi acentesinin gerçek kişi ticari işletme veya şahıs şirketi olarak yapılanması halinde işletmeye tahsis edilen sermaye miktarı; sermaye şirketi olarak yapılanması halinde ise ödenmiş sermaye miktarı esas alınacaktır. Yönetmelik uyarınca A sınıfı acenteler için en az 5.000.000 TL, B sınıfı acenteler için en az 1.000.000 TL, C sınıfı acenteler için ise en az 500.000 TL sermaye şartı öngörülmüştür. Şube açılması halinde ise her bir şube bakımından A sınıfında 100.000 TL, B sınıfında 75.000 TL, C sınıfında ise 50.000 TL ilave sermaye şartı getirilmiştir.
Yönetmelik’te yetki belgesi ve acente personeli tanıtım belgesi ücretleri de ayrıca belirlenmiştir. Buna göre A sınıfı acente yetki belgesi ücreti 300.000 TL, B sınıfı acente yetki belgesi ücreti 200.000 TL, C sınıfı acente yetki belgesi ücreti 150.000 TL’dir. Acente personeli tanıtım belgesi ücreti ise 5.000 TL olarak düzenlenmiştir. Belge yenileme ücretlerinin ana belge ücretinin %50’si oranında alınacağı, unvan ve adres değişikliği gibi nedenlerle yeniden yetki belgesi düzenlenmesi halinde ise ayrıca ücret alınmayacağı hüküm altına alınmıştır.
GEMİ ACENTELERİNİN SORUMLULUKLARI VE FAALİYET SINIRLARI NELERDİR?
Yönetmelik ile gemi acentelerinin faaliyetleri sırasında uyması gereken temel sorumluluklar ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Bu kapsamda acentelerin denizcilikle ilgili ulusal ve uluslararası mevzuat ile İdare talimatlarına uygun hareket etmesi, İdare veya liman başkanlığı tarafından talep edilen bilgi ve belgeleri sunması, acentelik hizmet tarifelerine uyması ve faaliyetlerini Yönetmelik’te öngörülen nitelikleri haiz işyerlerinde sürdürmesi gerekmektedir.
Acentelerin ayrıca unvan, adres veya yetki belgesi düzenlenmesine esas bilgi ve belgelerde meydana gelen değişiklikleri 30 gün içinde İdare’ye bildirmesi, İdare tarafından talep edilen verileri ilgili elektronik uygulamalara zamanında ve doğru şekilde girmesi, merkez acentede bir acente sorumlusu tayin etmesi ve merkez ile şubelerinde sınıfına uygun sayıda acente personeli çalıştırması düzenlenmiştir.
Bunun yanında, acentelerin hizmet verirken İdare tarafından belgelendirilmiş ve izin verilmiş acente botlarını kullanması, acenteye ait tabelayı işyeri girişine ve yetki belgesini ofiste görülebilecek bir yere asması, koruyucu acentenin talep ettiği bilgi ve belgeleri paylaşması ve iş akdi sona eren ya da yetkisi sonlandırılan personeli en geç 5 iş günü içinde GABS üzerinden İdare’ye bildirmesi gerekmektedir. Bu düzenlemeler ile acentelik faaliyetlerinin hem idari denetime hem de operasyonel şeffaflığa uygun şekilde yürütülmesi amaçlanmaktadır.
Yönetmelik’te acentelerin faaliyet sınırları da ayrıca belirlenmiştir. Bu kapsamda acentelerin gerçeğe aykırı veya yanıltıcı tanıtım ve reklam yapması, rekabet kurallarını bozacak şekilde faaliyette bulunması, yetki belgesinde belirtilen unvan dışında başka bir unvan kullanması ve mevzuata aykırı iş veya işlemlerde bulunması ya da bunlara aracılık etmesi yasaklanmıştır. Ayrıca acentelerin, kendilerine tahsis edilen kullanıcı kodu ve şifreleri başka acentelere kullandırması veya başka acentelerin kullanıcı kodu ve şifrelerini kullanması da yasak kapsamına alınmıştır. Bunun yanında, yükün sahibi veya alıcısı ile gemi arasında ticari ilişki içinde bulunan acentelerin deniz gözetim faaliyetlerini yürütmesine izin verilmemiştir. Kıyı tesisi işletici kuruluşlar bakımından ise kendilerine ait veya ortağı oldukları acenteler dışındaki diğer acentelerin liman tesislerinde serbestçe acentelik faaliyeti yürütmesini engelleyemeyecekleri ve İdare tarafından düzenlenmiş tanıtım belgesi bulunmayan acente personelinin kıyı tesislerine girişine izin veremeyecekleri düzenlenmiştir. Bu hükümler özellikle acentelik faaliyetlerinde yetki sınırlarının, rekabet düzeninin ve operasyonel güvenliğin korunması bakımından önem arz etmektedir.
DENETİM, İDARİ YAPTIRIMLAR VE GEÇİŞ SÜRECİ NASIL DÜZENLENMİŞTİR?
Yönetmelik ile gemi acentelerinin İdare ve/veya liman başkanlıkları tarafından her zaman denetlenebileceği düzenlenmiştir. Acenteler, denetimlerin yürütülebilmesi için gerekli kolaylığı göstermek, talep edilen sözleşme, fatura, belge ve bilgileri sunmak ve denetim sürecinde teknik imkansızlık, gizlilik veya sır saklama gibi gerekçelerle bilgi ve belge vermekten kaçınmamakla yükümlü kılınmıştır.
Yönetmelik’e aykırı faaliyetlerin tespiti halinde acenteler ve acente personeli hakkında idari yaptırımlar uygulanabileceği düzenlenmiştir. Bu kapsamda ihlalin niteliğine göre idari para cezası, uyarı, yetki belgesi veya personel tanıtım belgesinin askıya alınması, faaliyetlerin durdurulması ve yetki belgesi veya tanıtım belgesinin iptali gibi yaptırımlar öngörülmüştür. Ayrıca, yanlış veya yanıltıcı belgelerle yetki belgesi alınması, yetki şartlarının sonradan kaybedilmesi, denetimin kasten veya ihmali davranışlarla imkansızlaştırılması ve usulsüz işlemlere ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararı bulunması gibi hallerde yetki belgesinin iptal edilebileceği düzenlenmiştir.
Yönetmelik’te mevcut acenteler bakımından geçiş hükümlerine de yer verilmiştir. Buna göre, Yönetmelik’in yürürlük tarihi itibarıyla yetki belgesi süresi 6 ay içinde sona erecek acentelerin yetki belgeleri herhangi bir işleme gerek kalmaksızın bu süre sonuna kadar uzatılmış; belge süresi 6 aydan fazla kalan acentelerin belgelerinin ise süresi sonuna kadar geçerli olacağı ancak bu sürenin yürürlük tarihinden itibaren 1 yılı geçemeyeceği düzenlenmiştir. Ayrıca, Yönetmelik’in yayımı tarihi ile diğer hükümlerinin yürürlüğe gireceği tarih arasında yeni başvuru alınmayacağı hüküm altına alınmıştır.
SONUÇ
Gemi Acenteleri Yönetmeliği, gemi acenteliği faaliyetlerini yetki belgesi, faaliyet alanı, personel yeterliliği, denetim ve yaptırım rejimi bakımından yeniden düzenlemektedir. Yönetmelik ile acentelerin A, B ve C sınıfı yetki belgeleri kapsamında sınıflandırılması, özellikle Türk Boğazları’ndan uğraksız geçiş yapan gemiler bakımından A sınıfı acentelere tanınan özel yetki alanı ve GABS üzerinden yürütülecek başvuru ve bildirim süreçleri, sektörde daha sistematik ve denetlenebilir bir yapı oluşturmayı amaçlamaktadır.
Bu kapsamda mevcut gemi acentelerinin, geçiş hükümleri uyarınca yetki belgelerinin geçerlilik sürelerini, yenileme başvuru takvimlerini, faaliyet gösterdikleri bölge ve sınıf kapsamını, personel ve acente sorumlusu şartlarını, işyeri yeterliliklerini ve elektronik bildirim yükümlülüklerini yeniden değerlendirmesi önem arz etmektedir. Yönetmelik’e uyum sürecinin yalnızca şekli bir belge yenileme işlemi olarak değil, faaliyet şartlarının sürekli olarak sağlanmasını gerektiren kapsamlı bir mevzuat uyum süreci olarak ele alınması gerekmektedir.
Aksi halde yetki belgesinin askıya alınması, faaliyetlerin durdurulması veya yetki belgesinin iptali gibi idari yaptırımlar gündeme gelebilecektir. Bu nedenle gemi acentelerinin, yeni düzenlemeye uyum sağlamak amacıyla gerekli iç kontrolleri zamanında tamamlaması ve başvuru, bildirim ve personel süreçlerini Yönetmelik’e uygun şekilde yapılandırması gerekmektedir.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Gemi Acenteleri Yönetmeliği Ne Zaman Yürürlüğe Girecektir?
Gemi Acenteleri Yönetmeliği’nin amaç, kapsam, dayanak, geçiş hükmünün yeni başvuru alınmamasına ilişkin düzenlemesi, yürürlük ve yürütme maddeleri 14.05.2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik’in diğer hükümleri ise yayım tarihinden 3 ay sonra, yani 14.08.2026 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu nedenle Yönetmelik’in yürürlük takvimi, özellikle mevcut acentelerin belge yenileme ve uyum süreçleri bakımından ayrıca dikkate alınmalıdır.
Gemi Acenteleri Hangi Sınıflara Ayrılmıştır?
Yönetmelik uyarınca gemi acenteleri A, B ve C sınıfı olmak üzere 3 sınıfa ayrılmıştır. A sınıfı acenteler en geniş yetki kapsamına sahip olup Türk Boğazları dahil tüm gemilere ve yatlara hizmet verebilirken, B sınıfı acenteler Türk Boğazları dışındaki gemilere ve Türk Boğazları dahil yatlara, C sınıfı acenteler ise yatlara acentelik hizmeti verebilmektedir.
Gemi Acenteleri Hangi Yükümlülüklere Tabidir?
Gemi acenteleri; ulusal ve uluslararası denizcilik mevzuatına, İdare talimatlarına ve acentelik hizmet tarifelerine uygun hareket etmek, talep edilen bilgi ve belgeleri sunmak, yetki belgesi ve personel şartlarını korumak, değişiklikleri süresinde bildirmek ve GABS üzerinden gerekli veri girişlerini yapmakla yükümlüdür.
Yönetmelik’e Aykırılık Halinde Hangi Yaptırımlar Uygulanabilir?
Yönetmelik’e aykırı faaliyetlerin tespiti halinde ihlalin niteliğine göre idari para cezası, uyarı, yetki belgesi veya personel tanıtım belgesinin askıya alınması, faaliyetlerin durdurulması ya da yetki belgesi veya tanıtım belgesinin iptali gibi yaptırımlar uygulanabilecektir. Ayrıca yanlış veya yanıltıcı belge sunulması, yetki şartlarının kaybedilmesi veya denetimin engellenmesi gibi hallerde daha ağır yaptırımlar gündeme gelebilecektir.
