YTAK Nedir ve Nasıl Çalışır?
Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (“YTAK”), stratejik öneme sahip yatırım projelerinin kamu destekli uygun koşullarla finanse edilmesini sağlayan bir kredi mekanizmasıdır. 2020 yılından bu yana T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (“STB”) ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (“TCMB”) koordinasyonunda, mevduat, katılım ve yatırım bankaları aracılığıyla yatırımcılara sunulmaktadır. YTAK’ın dayandığı teşvik programları, 30 Mart 2025 tarihli ve 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar (“9903 s. Karar”) ile 17 Ekim 2016 tarihli ve 9495 sayılı Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar (“9495 s. Karar”) ile çerçevelenmiştir. İşbu Makale tarihindeki uygulamada, başta TKYB olmak üzere birçok kamu bankası ve özel banka YTAK kullanımı için aracılık yapmaktadır.
YTAK’ın hukuki çerçevesi, STB tarafından hazırlanan 26 Kasım 2023 tarihli Yatırım Projelerinin Stratejik Öncelik ve Teknik Değerlendirmesine Dair Tebliğ (“Tebliğ”) ve TCMB tarafından hazırlanan 23 Kasım 2023 tarihli Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi/Finansmanı Uygulama Talimatı (“Talimat”) ile belirlenmiştir. Aşağıda başvuru koşulları, değerlendirme süreci, finansman koşulları ve yatırımcı taahhütleri ele alınmaktadır.
YTAK İçin Başvuru Koşulları Nelerdir?
Tebliğ uyarınca, aşağıdaki yatırımcılar YTAK başvurusunda bulunabilir:
- 9903 s. Karar’da tanımlanan Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi programına dahil olarak yatırım teşvik belgesi (“YTB”) almış yatırımcılar,
- 9495 s. Karar kapsamında proje bazlı devlet yardımlarına hak kazanarak YTB almış yatırımcılar,
- YTB sahibi olmamakla birlikte, Tebliğ ekindeki Stratejik Öncelikli Ürün Listesi kapsamında ürün üretmeyi veya Teknoloji Alanları Listesi kapsamında teknoloji geliştirme faaliyeti yürütmeyi amaçlayan yatırımcılar.
Ek olarak, aşağıdaki asgari eşiklerin karşılanması zorunludur:
- Toplam yatırım tutarının (Ar-Ge masrafları dahil) en az 1 milyar Türk lirası olması,
- Yatırımcının son finansal yıl bilançosunda en az 50 milyon Türk lirası özkaynak veya ödenmiş sermaye bulunması,
- Toplam yatırım tutarının en az %20’sinin özkaynaklardan karşılanması.
YTAK Başvurusu Nasıl Değerlendirilir?
YTAK başvuruları iki aşamalı bir değerlendirme sürecine tabi tutulmaktadır. İlk aşama STB nezdinde, ikinci aşama ise aracı banka ve TCMB nezdinde yürütülür.
A. STB Bünyesinde Hangi İnceleme Yapılır?
STB bünyesindeki incelemeler, TCMB gözlemcilerinin de katılımıyla oluşturulan Teknik Komite tarafından yürütülür.
Teknik Komite, ön başvuru aşamasında yatırımcının teknik yeterliliğini, yatırımın ülke ekonomisine katkısını ve katma değerini değerlendirir. Ön başvurunun uygun bulunması hâlinde, Tebliğ ekinde yer alan aşağıdaki kriterler çerçevesinde puanlama yapılır:
- Yatırımın ilgili sektörlerde rekabetçiliği ve teknolojik kapasiteyi artıracak nitelik ve ölçeği,
- Yerli makine kullanımı,
- Yerli girdi kullanımı ve yurt içi katma değer potansiyeli,
- Yatırımla sağlanacak ilave kapasitenin ithal ikame etkisi ve ihracat potansiyeli,
- Yatırım neticesinde üretim yapılması planlanıyorsa, sağlanacak ek kapasitenin ulusal ölçekte arz sürekliliğine ve fiyat istikrarına katkısı,
- Yeşil üretim performansı ve sürdürülebilirlik hedeflerine katkısı
Her bir kriterin kendi ağırlıkları çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda yatırımın Yatırım Projesi Teknoloji/Strateji Puanı (“TSP”) belirlenir ve TSP Belgesi düzenlenir.
B. Aracı Banka ve TCMB Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?
70 ve üzeri TSP alan yatırımlar, YTAK kullanımı için aracı bankalara başvurabilir.
Talimat uyarınca yatırımcılar, finansmanın teminatını teşkil etmek üzere avans senedi ibraz etmekle yükümlüdür. Aracı banka, bu senetlere ek olarak başkaca teminatlar da talep edebilir.
Aracı banka ayrıca yatırımcının finansal kredibilitesini değerlendirir. Bu kapsamda özellikle şu hususlar incelenir:
- Ciddi icra takibi veya hacizlerin varlığı,
- Yakın geçmişte konkordato veya iflas süreci geçirilip geçirilmediği,
- Firmaya karşı kaldırılmamış protestoların mevcudiyeti.
Aracı banka, olumlu değerlendirmesini takiben TCMB’ye başvurur. TCMB, YTAK kullandırımının uygunluğunu teyit ederek aracı bankaya finansman tahsisini gerçekleştirir.
YTAK’ın Finansman Koşulları Nelerdir?
TCMB’nin 23 Kasım 2023 tarihli ve 2023/48 sayılı basın duyurusuna göre YTAK aşağıdaki koşullarla kullandırılmaktadır:
- Azami 10 yıl vadeli,
- %15 ila %30 arasında değişen yıllık faizle/kâr payıyla, ve
- Yıllık toplam 100 milyar Türk lirası ile sınırlı olmak kaydıyla
kullandırılmaktadır.
Bir yatırım projesi için kullandırılabilecek azami tutar 5 milyar Türk lirası olup bu tutar toplam yatırım tutarının en fazla %70’i olabilir. 85 ve üstü TSP’ye sahip projeler, bu limite ek olarak 5 milyar Türk lirası daha kullanabilir.
%15 ilâ %30 arasındaki baz faiz oranı üzerinden, aşağıdaki koşulların varlığı hâlinde ilave indirim uygulanır:
- TSP’nin 85 puan veya üzerinde olması,
- Yurt dışından sağlanan finansmanın toplam yatırım tutarının en az %20’sini teşkil etmesi,
- Yatırımcının uzun vadeli kredi notunun A ve üzeri olması.
Tüm indirimler uygulandıktan sonra YTAK’ın yıllık faiz oranı en az %10 olarak uygulanır.
Yatırımcının YTAK Kapsamındaki Taahhütleri Nelerdir?
YTAK kapsamında sağlanan uygun finansal koşulların karşılığında, yatırımcının vade süresi boyunca aşağıdaki taahhütlere uyması gerekmektedir:
- Net döviz pozisyonunun toplam varlıkların %5’ini aşmaması,
- TCMB tarafından işletilen Sistemik Risk Veri Takip Sistemi’ne (“SVRTS”) ilişkin bildirim yükümlülüklerinin yerine getirilmesi,
- Yurt içi yerleşik kişilerle YTAK konusu yatırıma ilişkin imzalanacak tüm sözleşmelerin ve üretilecek mal veya hizmet satışlarının Türk lirası üzerinden gerçekleştirilmesi,
- Uluslararası yaptırımlara ilişkin mevzuata, Türk lirasının korunmasına ilişkin mevzuata ve kambiyo mevzuatına uyum sağlanması.
Sonuç ve Özet
YTAK, STB ve TCMB koordinasyonunda yürütülen, stratejik yatırım projelerinin kamu destekli uygun koşullarla finanse edilmesini amaçlayan bir kredi mekanizmasıdır. Yatırımcıların 9903 s. Karar veya 9495 s. Karar kapsamında YTB sahibi olması ya da Tebliğ ekindeki listeler kapsamında yatırım yapması gerekmekte olup asgari yatırım tutarı, özkaynak ve öz finansman oranına ilişkin eşiklerin de karşılanması zorunludur.
Azami 10 yıl vadeli ve yıllık %15 ilâ %30 arasında değişen faiz oranlarıyla kullandırılan YTAK kapsamında, proje başına azami 5 milyar Türk lirası, yüksek TSP’ye sahip projeler için ise ilave 5 milyar Türk lirası tutarında finansman sağlanabilmektedir. Buna karşılık yatırımcılar, net döviz pozisyonu sınırlaması, SRVTS bildirim yükümlülükleri, Türk lirası cinsinden sözleşme ve satış zorunluluğu ile uluslararası yaptırım ve kambiyo mevzuatına uyum başta olmak üzere çeşitli taahhütlere tabi tutulmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) nedir?
YTAK, STB ve TCMB koordinasyonunda yürütülen, stratejik öneme sahip yatırım projelerinin kamu destekli uygun koşullarla finanse edilmesini sağlayan bir kredi mekanizmasıdır. Mevduat, katılım ve yatırım bankaları aracılığıyla kullandırılmaktadır.
YTAK’a kimler başvurabilir?
9903 s. Karar veya 9495 s. Karar kapsamında YTB almış yatırımcılar ile Tebliğ ekindeki Stratejik Öncelikli Ürün Listesi veya Teknoloji Alanları Listesi kapsamında yatırım yapan firmalar başvurabilir. Ayrıca asgari 1 milyar TL yatırım tutarı, 50 milyon TL özkaynak ve %20 öz finansman oranı şartları aranmaktadır.
YTAK faiz oranı nedir?
YTAK’ın yıllık faiz oranı %15 ilâ %30 arasında değişmektedir. Yüksek TSP, yurt dışı finansman oranı ve yüksek kredi notu gibi koşulların sağlanması hâlinde ilave indirimler uygulanabilir. Tüm indirimlerden sonra asgari faiz oranı %10’dur.
YTAK ile ne kadar finansman sağlanabilir?
Bir proje için azami 5 milyar TL finansman kullandırılabilir ve bu tutar toplam yatırım tutarının en fazla %70’i olabilir. 85 ve üstü TSP’ye sahip projeler ilave 5 milyar TL daha kullanabilir. Yıllık toplam havuz büyüklüğü 100 milyar TL’dir.
TSP nedir ve neden önemlidir?
Yatırım Projesi Teknoloji/Strateji Puanı (TSP), STB bünyesindeki Teknik Komite tarafından yatırımın stratejik ve teknik niteliklerine göre belirlenen puandır. YTAK başvurusu için en az 70 TSP gereklidir. 85 ve üstü TSP, ilave finansman ve faiz indirimi avantajı sağlar.
YTAK’ın vadesi ne kadardır?
YTAK azami 10 yıl vadeli olarak kullandırılmaktadır.
YTAK kullanan yatırımcının taahhütleri nelerdir?
Yatırımcı; net döviz pozisyonunun toplam varlıkların %5’ini aşmaması, SRVTS bildirim yükümlülüklerinin yerine getirilmesi, yurt içi sözleşme ve satışların Türk lirası üzerinden yapılması ve uluslararası yaptırım ile kambiyo mevzuatına uyum sağlanması taahhütlerini vermekle yükümlüdür.
