Dil

+90 (212) 217 12 55 +90 (212) 217 12 54 info@kilinclaw.com.tr

Makaleler

Kategoriler

Arşiv

Telefon
+90 (212) 217 12 55
Temmuz 4, 2022

İstanbul Finans Merkezi Kanunu Teklifi

Sermaye Piyasaları Hukuku
Okunma Süresi: 7 dakika

1- GİRİŞ

İstanbul Finans Merkezi Kanunu (“Kanun”) ile Türkiye Cumhuriyeti’nin finansal rekabet gücünü uluslararası alanda artırmak, finansal piyasalarla ürün ve hizmetlerin gelişmesine ve derinleşmesine katkıda bulunmak, uluslararası finans ve sermaye piyasalarına entegrasyonu güçlendirmek, teknolojik gelişmeler doğrultusunda finansal piyasalarda ortaya çıkan yeniliklere uyum sağlamak, yabancı kredi kuruluşu veya finansal kurum ve kuruluşlar ile diğer gerçek ve tüzel kişilerin bölge ülkelerdeki faaliyetlerini yurt içinde yönetmelerini sağlamak ve bu sayede İstanbul Finans Merkezi (“İFM”)’ni önde gelen küresel finans merkezlerinden biri haline getirmek amaçlanmaktadır. 

Kanun’da İFM’nin alanına, yönetilmesine ve işletilmesine dair hükümler ile İFM’de gerçekleştirilen faaliyetler düzenlenmekte ve katılımcı belgesine sahip şirketler için öncelikli olarak indirim, istisna, diğer vergi avantajları ve birtakım kolaylıklar öngörülmektedir. Bu kapsamda, İFM; bankalar, sermaye piyasaları kuruluşları, katılım finansı şirketleri, finansal yatırım ve portföy yönetim şirketleri ile sigorta şirketleri gibi geniş yelpazedeki finansal kurum ve kuruluşları tek bir konumda birleştirmeyi hedeflediğinden, başta uluslararası ticaret alanında olmak üzere finansal hizmetlerin tümüne yönelik sürdürülebilir ve katılımcı yaklaşımlar benimsenerek teşvik sağlanmaktadır.

İFM kapsamında bankacılık, sigortacılık, yeşil finans, finansal teknolojiler ve katılım finansı gibi stratejik alt sektörlere odaklanmanın yanı sıra, uluslararası finansal hizmetler sektörü içerisinde faaliyet gösteren portföy yönetimi, servet yönetimi, proje finansmanı, fon yönetimi ve reasürans şirketlerinin de dünyadaki en iyi uygulama örnekleri doğrultusunda desteklenmesi amaçlanmaktadır. İlaveten, İFM’de gerçekleştirilecek finansal hizmet faaliyetlerinin desteklenmesi amacıyla danışmanlık, bilgi işlem, telekomünikasyon, finansal teknoloji şirketleriyle birlikte bölge genelinde geniş bir ekosistem oluşturulması hedeflenmektedir.

2- İFM’DE FAALİYETTE BULUNABİLECEK ŞİRKETLER 

Kanun’un 2. maddesi ile ilgili mevzuat hükümlerine atıfta bulunmak suretiyle; bankacılık, sermaye piyasaları, sigortacılık, finansal kiralama, faktoring ve benzeri piyasalar altında yer alan menkul kıymetler, türev araçlar, ödeme sistemleri, elektronik para ve benzeri faaliyet, hizmet ve işlemlerin İFM’de finansal faaliyet olarak gerçekleştirilebileceği düzenlenmektedir. Kanun kapsamındaki finansal faaliyetler ile iştigal eden kişiler aşağıda TABLO-1’de listelenmiştir. Önemle belirtmek gerekir ki, salt TABLO-1 kapsamında ilgili kişilerden olmak İFM’de katılımcı olarak faaliyet göstermek için yeterli olmayacaktır. Kanun’un 3. maddesi ile finansal faaliyet gösteren kuruluşların Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi tarafından düzenlenecek “katılımcı belgesi” ile İFM’de faaliyette bulunabileceği belirtilmiştir. Katılımcı belgesinin verilmesine dayanak teşkil edecek kriterlerin ise uygulama yönetmeliği ile düzenlenmesi beklenmektedir.

TABLO-1:

KANUN’UN 2. MADDESİ KAPSAMINDAKİ FİNANSAL FAALİYETLER İLGİLİ KİŞİLER
1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun kapsamında belirtilen faaliyetler, hizmetler ve işlemler
  • Kambiyo, nukut, esham ve tahvilât alım ve satımı ve bunlar ile kıymetli madenler ve kıymetli taşlarla bunlardan mamul veya bunları muhtevi her nevi eşya ve kıymetleri ve ticari senetlerle tediyeyi temine yarayan her türlü vasıta ve vesikaları ithal ve ihraç eden kişiler
4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu kapsamında belirtilen faaliyetler, hizmetler ve işlemler
  • Bireysel emeklilik sisteminde faaliyet göstermek üzere 4632 sayılı Kanun ile ihdas edilen emeklilik branşında ruhsat almış emeklilik şirketleri 
  • Emeklilik yatırım fonları
5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamında belirtilen faaliyetler, hizmetler ve işlemler
  • Türkiye’de kurulu mevduat bankaları
  • Katılım bankaları
  • Kalkınma ve yatırım bankaları ve yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye’deki şubeleri
  • Finansal holding şirketleri
5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu kapsamında belirtilen faaliyetler, hizmetler ve işlemler
  • Banka veya kredi kartlı sistem kuran, kart çıkaran, üye işyeri anlaşması yapan kuruluşlar
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu kapsamında belirtilen faaliyetler, hizmetler ve işlemler
  • Türkiye’de faaliyet gösteren;
  • Sigorta şirketleri
  • Reasürans şirketleri
6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu kapsamında belirtilen faaliyetler, hizmetler ve işlemler
  • Türkiye’de kurulu;
  • Finansal kiralama şirketleri, 
  • Faktoring şirketleri, 
  • Finansman şirketleri,
  • Tasarruf finansman şirketleri
  • Bankalar
  • Katılım bankaları
  • Kalkınma ve yatırım bankaları
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında belirtilen faaliyetler, hizmetler ve işlemler
  • Sermaye piyasası araçlarını ihraç ve halka arz edenler;
  • Halka açık şirketler,
  • Portföy yönetim şirketleri,
  • Yatırım ortaklıkları,
  • Sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunan diğer şirketler
  • Sermaye piyasası kurumları
  • Sermaye piyasası araçlarının işlem gördüğü teşkilatlanmış piyasaların işleticileri
6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun kapsamında belirtilen faaliyetler, hizmetler ve işlemler
  • Ödeme hizmeti sağlamak ve gerçekleştirmek için yetkilendirilmiş tüzel kişiler (ödeme kuruluşları)
  • Elektronik para ihraç etme yetkisi verilen tüzel kişiler (elektronik para kuruluşları)

Belirtmek gerekir ki, Kanun kapsamında, finansal faaliyette bulunan tüzel kişilerin şubeleri, irtibat büroları, temsilcilikleri ve ulusal varlık fonları da finansal kuruluş olarak sayılmaktadır. Hangi şirketlerin bu kapsama gireceği düzenlenecek bağlı yönetmelik ile kesinleşecektir.

3- FİNANSAL FAALİYETLERİN YÜRÜTÜLMESİ

İFM’de katılımcılar tarafından mevduat kabulü, katılım fonu kabulü, nakdi ve gayri nakdi her cins ve surette kredi verme işlemleri, saklama hizmetleri, faktöring ve forfaiting işlemleri, finansal kiralama işlemleri, sigortacılık, portföy işletmeciliği, yatırım danışmanlığı, sermaye piyasalarına dair borçlanma araçlarının ihracı, kitle fonlaması, proje finansmanı gibi ilgili mevzuatın izin verdiği veya yasaklamadığı her türlü finansal faaliyet yürütülebilecektir.

Öncelikle, Kanun kapsamında faaliyetlerin yürütüleceği alan İFM olarak belirlenmiş olup; İFM’de altyapı ve üstyapının işletilmesi, yönetilmesi, bağımsız bölümlerin ve alanların kiralanması dahil her türlü iş ve işlemlerin 20 yıl süre ile “yönetici şirket” tarafından yürütüleceği düzenlenmektedir. Yönetici şirket, Kanun kapsamında verilen görev ve yetkileri kullanmak üzere Türkiye Varlık Fonu tarafından anonim şirket türünde kurulacak ve özel hukuk hükümlerine tabi olarak faaliyet gösterecektir. Yapılan düzenleme ile enerji, güvenlik, temizlik, atık yönetimi, ulaşım, otopark, peyzaj düzenlenmesi, tanıtım, kiralama, bakım ve onarım gibi hizmetlerin yeknesak ve kesintisiz olarak yürütülmesi; bu sayede yönetsel verimliliğin sağlanması, tüm altyapı ve üstyapıya ilişkin katılımcılara destek sağlanması ile yönetim ve işletme maliyetinin düşürülmesi amaçlanmaktadır.

Bu bağlamda belirtmek gerekir ki; İFM, finansal kuruluşların faaliyet göstereceği ofis alanı ile çalışanların günlük ihtiyaçlarını karşılayacağı ticari ve sosyal üniteleri içeren kapsam dışı alan olmak üzere iki farklı bölüm şeklinde tasarlanmıştır. 

  1. Ofis Alanı

Gerçek ve tüzel kişiler ile bunların şube ve temsilciliklerinin, adi ortaklıklarının, irtibat bürolarının, bölgesel yönetim merkezlerinin ve ulusal varlık fonlarının İFM sınırları içerisinde kullanım amacına göre özgülenmiş bağımsız bölümlerden oluşan ofis alanında faaliyet gösterebilmeleri için katılımcı belgesi almaları gerekmektedir. Katılımcı belgesi katılımcılar tarafından yürütülecek faaliyetlerine göre farklı tip ve nitelikte düzenlenebilecektir. Katılımcı belgesinin ayırt edici özelliği sayesinde bölgede nitelikli finansal ekosistem ile işgücünün oluşması hedeflenmektedir.

  1. Kapsam Dışı Alan

İFM’de çalışacak personel ile ziyaretçilerin günlük ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri kapsam dışı alanda yer alacak işletmelere, finansal faaliyette bulunacak yapılar için tasarlanmış alan indirim, istisna ve kolaylıklar uygulanmayacaktır.

  1. Tek Durak Büro

Katılımcıların faaliyetlerine ve çalışanlarına ilişkin izin, ruhsat, lisans ve benzeri onay başvuru süreçlerini kolaylaştırmak ile iş ve işlemlerin tek elden takibini hızlıca yapmak amacıyla tek durak büro oluşturulacaktır. Tek durak büronun işleyişine dair usul ve esasların uygulama yönetmeliği ile belirleneceği öngörülmektedir.

4- KANUN TEKLİFİ’NİN GETİRDİĞİ AVANTAJLAR

  • Vergi İstisna, İndirim ve Muafiyetleri

  •  Finansal hizmet ihracatına ilişkin;

Öncelikle belirtmek gerekir ki, Kanun kapsamında katılımcı belgesi alarak finansal faaliyet gösteren kuruluşların yurt dışında yerleşik kişilere sundukları finansal hizmetler, hizmetten nihai olarak yurt dışında faydalanılması koşuluyla, finansal hizmet ihracatı olarak nitelendirilecektir. Ancak, finansal kuruluşların kendi nam ve hesabına gerçekleştirdikleri türev işlemleri, portföyleri için varlık alma veya satma işlemleri ile yurt içinde yerleşik kişilerin tasarruflarını yurt dışına çıkaran faaliyetleri finansal hizmet ihracatı kapsamında tutulmamaktadır.

  • Kurumlar Vergisi

Finansal hizmet ihracatı niteliğindeki faaliyetler kapsamında elde edilen kazançların %75’inin kurumlar vergisi matrahının tespitinde, kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla, kurum kazancından indirileceği düzenlenmektedir. Bu bağlamda eklemek gerekir ki, İFM’yi küresel ölçekte rekabetçi kılmak ve İFM’ye taşınmaları teşvik etmek amacıyla, 2022 ila 2031 yılları vergilendirme dönemlerine ait kurum kazançları için istisna oranı %100 olarak uygulanacaktır. Söz konusu dönemler özel hesap dönemi tayin edilen kurumlar için ilgili yıllar içinde başlayan hesap dönemlerini kapsamaktadır.  

  • Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi

Finansal hizmet ihracatı niteliğindeki işlemler ile bu işlemler nedeniyle lehe alınan paralar banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır. Finansal kurumlar açısından, banka ve sigorta muameleleri vergisi işlem maliyet unsuru olduğundan aracılık maliyetlerini arttırmaktadır. Bu doğrultuda katılımcıların, faaliyet maliyetlerini azaltmak ve rekabetçi olmalarını sağlamak amacıyla, sadece finansal hizmet ihracatı kapsamındaki faaliyetleri ile bu faaliyetler nedeniyle lehe alınan paraların banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisna tutulması sağlanmaktadır.

  • Damga Vergisi ve Harçlar

Finansal hizmet niteliğindeki faaliyetlere ilişkin işlemler her türlü harçtan, bu işlemlere ilişkin düzenlenen kağıtlar damga vergisinden istisnadır

Belirtmek gerekir ki, katılımcı belgesi almış finansal kuruluşların İFM’de bulunan merkez ve şubelerinden, 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken finansal faaliyet harçları işbu kanunun yürürlük tarihinden itibaren 5 yıl süreyle alınmayacak olup; buna ek olarak kanunun yürürlük tarihi itibarıyla tahakkuk etmiş harçlar terkin edilmeyecek ve tahsil olunanlar iade edilmeyecektir. 

  1. Çalışanlara ilişkin;

Katılımcı belgesi almış finansal kuruluşların istihdam ettikleri ve çalışmaya başlamadan önceki son üç yılında Türkiye’de çalışmamış olan personele ödenen aylık ücretin gerçek safı değerinin; yurt dışında en az beş yıllık mesleki tecrübeye sahip kişilerde %60’ı, yurt dışında en az on yıllık mesleki tecrübeye sahip kişilerde ise %80’i gelir vergisinden istisna tutulacaktır. Böylece İFM’nin yurt dışından gelecek, alanında katma değer yaratması beklenen nitelikli insan kaynağı için de çekim merkezi olması hedeflenmektedir.

  1. Taşınmaz kiralamasına ilişkin;

İFM’de yer alan taşınmazların kiralanmasına dair işlemler her türlü harçtan ve bu işlemlere ilişkin düzenlenen kağıtlar damga vergisinden istisna tutulmaktadır

  1. En Az Üç Ülkede Faaliyet Gösteren Katılımcılar

i.i Finansal hizmet ihracatına ilişkin, i.ii Çalışanlara ilişkin ve i.iii Taşınmaz kiralanmasına ilişkin düzenlenen istisna ve muafiyetlerin; hazine ve bölgesel yönetim ofisleri vasıtasıyla belirli operasyonel fonksiyonları bazı birimlerini odak haline getirerek sağlayan uluslararası şirketler içinden en az üç ülkede faaliyet gösteren katılımcıların bölgesel hazine ve finansal yönetim merkezlerinin faaliyetleri açısından da uygulanması öngörülmektedir.

  • Uluslararası Piyasalara Uyuma İlişkin Kolaylıklar

Bilindiği üzere, 13.09.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 12.09.2018 tarihli ve 85 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar’da Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdedecekleri belirli sözleşme türlerinde sözleşme bedelinin ve diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenemeyeceğine ilişkin bazı düzenlemeler yapılmıştır. Ancak işbu Kanun uyarınca; İFM’de faaliyette bulunan katılımcıların 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine bağlı olmaksızın tutmak zorunda oldukları defter ve belgelerin yabancı para birimiyle tutabilmesine ve düzenlenebilmesine yönelik olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın düzenleme yapmaya yetkili olduğu belirtilmektedir. 

Bununla beraber, katılımcılar kendi aralarında ve İFM’de gerçekleştirdikleri ve yürüttükleri hizmetlere yönelik tutmakla yükümlü oldukları her türlü muamele, hesap, belge ile defterlerde Türkçe kullanma zorunluluğundan da muaf tutulmuşlardır.  Bu düzenlemeler sayesinde İFM’de faaliyet gösteren katılımcılara, uluslararası kuruluşların ihtiyaç duyduğu yabancı dilde kayıt tutma serbestisi sağlanmaktadır. 

Ek olarak, katılımcı belgesi almış kuruluşların kendi aralarında İFM’de yürüttükleri faaliyetler kapsamında özel hukuka tabi her nevi işlem ve sözleşmelerde, ilgili katılımcıların tabi olduğu mevzuat hükümlerine aykırı olmamak şartıyla, serbestçe hukuk seçimi yapabilmelerine de imkân tanınmaktadır. 

Önemle belirtmek gerekir ki; uluslararası piyasalara uyum kapsamında sayılan işbu düzenlemelerden yalnızca katılımcılar ve en az üç ülkede aktif olarak faaliyet gösteren katılımcıların bölgesel hazine ve finansal yönetim merkezleri faydalanabilecektir. 

  • İFM’nin İş Hukuku Açısından Faydaları 

Yabancılara verilecek çalışma izni ve çalışma izni muafiyetlerine dair iş ve işlemlerde izlenecek usul ve esasların düzenlendiği 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca yabancıların çalışma izni olmaksızın Türkiye’de çalışmaları veya çalıştırılmaları yasaklanmış olmakla beraber istisnai olarak çalışma izninin verilebileceği haller de düzenlenmiştir. 

Kanun ile İFM kapsamında nitelikli uluslararası insan gücüne erişimin kolaylaştırılması amacıyla; İFM’de faaliyet gösterecek katılımcılar ile en az 3 ülkede aktif olarak faaliyet gösteren katılımcıların bölgesel hazine ve finansal yönetim merkezlerinin çalışma izni ile yabancı uyruklu personel çalıştırabileceği ve bu kapsamda yapılacak çalışma izni başvurularının da Uluslararası İşgücü Kanunu’nda sayılan istisnai hallerden biri olarak değerlendirileceği düzenlenmektedir. 

  • YÖNETMELİK

Yukarıda detaylıca açıklandığı üzere, katılımcı belgesi verilmesine, muafiyet koşullarına, askıya alınmasına ve iptaline ilişkin hususlar dahil katılımcı belgesine dair usul ve esaslar ile tek durak büronun işleyişine dair usul ve esaslar dahil olmak üzere işbu Kanun’un uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ile diğer hususların Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılacak uygulama yönetmeliği ile düzenleneceği öngörülmektedir.

İşbu Kanun kapsamında henüz bir yönetmelik yayınlanmadığından, Kanun’un diğer kanun, yönetmelik ve ilgili sair mevzuatla ilişkisine ilişkin bağlantı oluşturulamamakta ve sair mevzuat uyarınca tanınan devlet yardımı, teşvik ve istisnaların işbu Kanun ile beraber uygulanıp uygulanmayacağı hususunda henüz bir tespit yapılamamaktadır. İlgili yönetmeliğin yayınlanmasını takiben düzenlenen usul ve esaslar ile alınması gereken aksiyonlara ilişkin bilgilendirme tamamlanacaktır.

  • SONUÇ

İşbu Kanun kapsamında başta uluslararası ticaret alanında olmak üzere finansal hizmetlerin tümüne yönelik sürdürülebilir ve katılımcı yaklaşımlar benimsenecek ve teşvik edilecektir. Kanun ile İFM’yi rekabetçi kılmayı amaçlayan indirim, istisna ve diğer vergi avantajları düzenlenmektedir. Buna ek olarak, Kanun’da öngörülen düzenlemelerle nitelikli insan kaynağını çekmeye yönelik kolaylıklar getirilmektedir.

Kanun uyarınca öngörülen indirim, istisna ve diğer vergi avantajlarından faydalanma imkanı katılımcı belgesi alarak ofis alanında yer alma ve finansal hizmet ihracatı gerçekleştirme şartlarına bağlanmışken, nitelikli insan kaynağı çekmeye yönelik düzenlemelerden yararlanma açısından yalnızca katılımcı belgesi alarak ofis alanı içerisinde yer alma şartı yeterli görülmüştür.

Son olarak, Kanun’un uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ile Kanun kapsamında belirtilen hususların Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenmesi öngörülmektedir.

MAKALELER SAYFASINA DÖN

@