Ara
Close this search box.
Ara
Close this search box.

,

Aralık 21, 2023

Rekabet Kurulu’nun Yerinde İnceleme Yetkisi ve Yerinde İnceleme Yetkisinin Engellenmesi / Zorlaştırılması

A. GİRİŞ

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (“Kanun”)’un 20. maddesi çerçevesinde Rekabet Kurumu mal ve hizmet piyasalarının serbest ve sağlıklı bir rekabet ortamı içinde teşekkülünün ve gelişmesinin temini ile Kanun’un uygulanmasını gözetmek üzere kurulmuştur. 

Bu minvalde Kanun kapsamında rekabet ortamının korunması ve düzeninin sağlanması adına geniş yetkilerle donanmış olan Rekabet Kurumu’nun teşkilatı olan Rekabet Kurulu (“Kurul”)’nun yetkilerinden biri de Kanun’un 15. maddesi kapsamında düzenlenmiş olan “Yerinde İnceleme Yetkisi”dir. Mezkûr madde bağlamında Kurul, Kanun’un kendisine verdiği görevleri yerine getirirken gerekli gördüğü hallerde, teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunma yetkisine sahiptir. 

B. KURUL’UN YERİNDE İNCELEME YETKİ KAPSAMI 

Kurul yerinde inceleme yetkisini; Kanun ve Kanun esas alınarak yapılan yan mevzuat düzenlemeleri ve 2020 yılında Rekabet Kurumu tarafından yayımlanan “Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz” hükümleri uyarınca kullanmaktadır. 

Yerince inceleme yetkisi çerçevesinde Kurul, piyasa aktörlerinin; defterlerini, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü verilerini ve belgelerini inceleyebilir, bunların kopya ve fiziki örneklerini alabilir, teşebbüslerden yazılı ve sözlü açıklama talep edebilir ve teşebbüslerin her türlü malvarlığına ilişkin mahallinde yerinde inceleme yapabilir. 

Yukarıda ifade edilen yerinde inceleme; yalnızca Kurul emrinde çalışan uzmanlar tarafından düzenlenen bir yetki belgesi aracılığıyla gerçekleştirilebilmekte ve incelemeye tabi tutulan ilgililer, Kanun uyarınca yerinde incelemenin Kurul uzmanları tarafından gerçekleştirilmesini sağlamak ve kolaylaştırmak ile istenen bilgi, belge, defter ve sair kayıtların suretlerini ibraz ile yükümlüdür. 

Kurul yerinde inceleme yetkisi dahilinde, mahalde yapılan incelemeler sırasında; 

  • Teşebbüslere ait sunucu, masaüstü/dizüstü bilgisayarlar, taşınabilir elektronik cihazlar, CD, DVD, USB, hard diskler, bulut servisleri gibi bilişim sistemleri araçlarında inceleme yapmaya yetkilidir. 
  • İnceleme sırasında Kurul tarafından kullanılan sistem ve araçlar ile teşebbüslerin verilerini kontrol ederek anahtar kelimeler yazılmak suretiyle dijital verilerde aramalar yapabilir. Bu şekilde Kurul sistemleri aracılığıyla verileri kopyalayabilir veya silinen verileri geri getirerek bunlara erişim sağlayabilir. 
  • Tümüyle şahsi kullanıma özgülendiği tespit edilen taşınabilir iletişim cihazları dışında, cep telefonu ve tablet gibi taşınabilir iletişim cihazları üzerinde hızlı gözden geçirme yöntemiyle teşebbüse ait veri kontrolü yapabilir. 

Kurul inceleme akabinde kopyaladığı verilerin bir nüshasını teşebbüs yetkilisine teslim eder. 

Yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması durumunda sulh ceza hâkimi kararı ile yerinde inceleme yapılabilir. 

Kanun’un 16. maddesi uyarınca Kurul; yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması halinde, incelemeye tabi tutulan teşebbüse; ilgili teşebbüsün gayri safi gelirlerinin binde beşi oranında idari para cezası tesis edebilir. 

Öte yandan Kanun’un 17. maddesi uyarınca; 16. maddede belirtilen cezaların yanı sıra, yerinde incelemenin engellendiği ya da zorlaştırıldığı her gün için, ilgili teşebbüsün karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin onbinde beşi oranında idari para cezası tesis edebilir.

C. YERİNDE İNCELEME YETKİSİNİN KURUL VE YARGI KARARLARI KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

Yukarıda B. bendi kapsamında ifade edildiği üzere; Kurul tarafından gerçekleştirilen yerinde incelemenin engellenmesi, zorlaştırılması, eksik, yanlış ya da yanıltıcı bilgi veya belge verilmesi ya da bilgi veya belgenin belirlenen süre içinde ya da hiç verilmemesi durumlarında, ihlalde bulunan teşebbüslere idari para cezası yaptırımı uygulanabilmektedir. 

Kurul ve idari mahkemelerin son zamanlarda tesis ettiği içtihatları analiz edildiğinde, teşebbüslerin yerinde incelemenin engellenmesi/zorlaştırılması eylemlerinden ötürü, idari para cezası yaptırımına tabi tutuldukları kararların sayılarında artış gözlemlenmektedir.

Günümüz dijital dünyasında aktörlerin verilerini dijital ortamda tutmasının artış göstermesi ve işbu dijital verilerin yerinde incelemeler sırasında hukuka aykırı olarak silinmesi noktasında Kurul’un hassasiyet gösterdiği görülmektedir. Nitekim Kurul’un 26.01.2023 tarihli ve 23-06/74-23 sayılı kararında; yerinde inceleme sırasında mahalde bulunmayan bir çalışanın şirket yazışmalarına ilişkin hususlar içeren bir whatsapp uygulama grubundaki yazışmaları şirket telefonundan sildiği ve bu silme eyleminin yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması niteliğinde olup olmadığı analiz edilerek, teşebbüse ait çalışanın şirket telefonundaki verileri yerinde inceleme sırasında silme eyleminin yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması kapsamında olduğuna ve ilgili teşebbüse idari para cezası verilmesine karar verilmiştir. Anılan Kurul kararın içinde Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi’nin 2023/207 E. sayılı kararında ve 18. İdare Mahkemesi’nin 2022/318 E. 2022/3124 K. sayılı kararına değinilerek, “silinen e-postaların içeriğinin (özel ya da is ile ilgili olup olmaması) ya da geri getirilip getirilememesinin cezai müeyyideye bağlanan halin oluşmasına herhangi bir etkisinin bulunmadığı, silinen e-posta içeriği yazışmalar yerinde incelemeyi gerçekleştiren uzmanlar tarafından geri getirilmiş olsa dahi verilere uzmanların geç ulaşması nedeniyle yerinde incelemenin zorlaştırıldığı hususunun açık olduğu” belirtilerek silme eylemine konu olan verilerin yerinde inceleme konusuyla ilgisi olmasa dahi, salt silme eyleminin, yerinde incelemenin engellenmesi/zorlaştırılması anlamına geldiğine kanaat edilmiştir. Ayrıca silinen verilere Kurul tarafından sonrasında ulaşılsa dahi, veri silme eyleminin yerinde incelemenin engellenmesi/zorlaştırılması anlamına gelip, idari para cezası yaptırımına tabi olduğu görülmektedir. 

Kurul tarafından son yıllarda verilen kararların aksine; çok yakın zamanda Anayasa Mahkemesi tarafından verilen bir kararda, mahkeme kararı olmaksızın gerçekleştirilen yerinde incelemelerin Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verilmiştir. Şöyle ki; Anayasa Mahkemesi Genel Kurul’un 23.03.2023 tarih ve 2019/40991 sayı ile verilen kararına konu başvuruda; başvuruda bulunan ilgili teşebbüs tarafından, işyerinde yapılan yerinde incelemenin kanuna aykırı olduğu ve konut dokunulmazlığını, mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak ayrımcılık yasağının ve makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği iddia edilmiştir. Anayasa Mahkemesi anılan başvuru kapsamında verdiği kararında; yerinde inceleme yetkisinin ilgili teşebbüsün Anayasa’nın 21. maddesinde güvence altına alınan konut dokunulmazlığı hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi tarafından verilen bu karar ile; Rekabet Kurumu’na Kanun’dan kaynaklı olarak verilen yerinde inceleme yetkisi ile Anayasa ile düzenlenen hakların uygulanması arasında mevzuat uyumsuzluğu bulunduğu ve verilen kararın uygulamada; yerinde inceleme yetki kullanımı sınırları kapsamında hukuki düzlemde oldukça fazla tartışmalara yol açacağına kanaat edilmektedir. 

D. SONUÇ

Kurul, Kanun’a dayanarak kullandığı yetkilerini yerine getirirken gerekli gördüğü hallerde, teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde yerinde incelemelerde bulunabilir. Bu kapsamda yerinde incelemeye maruz kalan teşebbüslerin veya teşebbüs birliklerinin:

  • Defterlerini, her türlü evrak ve belgelerini inceleyebilir ve gerekirse suretlerini alabilir,
  • Belirli konularda yazılı veya sözlü açıklama isteyebilir,
  • Teşebbüslerin her türlü mal varlığına ilişkin mahallinde incelemeler yapabilir.

Kurul’un incelemelerde giderek artan hassasiyeti de göz önünde bulundurularak, yerinde inceleme yetkisi kapsamında teşebbüsler açısından önemlilik arz eden bir diğer husus; yerinde incelemenin engellenmesi ve zorlaştırılmaması ve böyle bir durumla karşılaşılması ihtimaline binaen Kurul’un inceleme yetki kapsamı ile ilgili teşebbüs ve teşebbüs personelin hukuki olarak yeterince bilinçlendirilmesidir. 

Öte yandan Anayasa Mahkemesi’nin vermiş olduğu anılan karar ile Kanun’da yerinde inceleme yetkisine ilişkin yeni bir düzenleme yapılıp yapılmayacağı konusu, hukuki düzlemde tartışma alanı haline gelmekte ve ileride gerçekleşecek olan yerinde incelemelerin Kurul tarafından uygulanma usulleri de analiz edilecek hususlar arasında bulunmaktadır. 

Saygılarımızla,

Kılınç Hukuk & Danışmanlık – Rekabet Hukuku Departmanı

Yazarlar

Çağla Yargıç

Çağla Yargıç

Avukat

Kağan Karaduman

Kağan Karaduman

Avukat